Fesih Tazminatı 2026: Cezai Şart, Hesaplama ve Haklar

Ferhat Bey iki yıllık bir tedarik sözleşmesini sekizinci ayda feshetti. Sözleşmede 500.000 TL cezai şart yazıyordu ve karşı taraf tamamını talep etti. Mahkeme cezai şartı aşırı bularak 180.000 TL'ye indirdi. Ferhat Bey haksızdı, ama yazılı rakamın tamamını da ödemedi.

Fesih tazminatı, sözleşmenin sona erdirilme biçimine göre doğar ya da hiç doğmaz. Haklı sebeple yapılan fesih tazminat yükümlülüğü yaratmazken, haksız fesih karşı tarafın zararını karşılama borcu doğurur. Aşağıda tazminatın hangi hâllerde istenebileceğini, nasıl hesaplandığını ve cezai şartın sınırlarını anlatıyoruz.

Fesihten önce karşı tarafa yazılı süre vermek çoğu uyuşmazlığı bitirir: sözleşme ihlali ihtarnamesi şablonumuzu kullanabilirsiniz.

Fesih Tazminatı Hangi Hâllerde Doğar?

Belirleyici soru şudur: fesih haklı bir sebebe mi dayanıyor. Karşı taraf yükümlülüğünü ihlal ettiği için sözleşmeyi sona erdiriyorsanız tazminat ödemezsiniz; aksine kendi zararınızı talep edebilirsiniz.

Haksız fesih ise farklıdır. Sözleşme devam ederken ve karşı tarafın bir kusuru olmaksızın ilişkiyi bitirdiğinizde, karşı tarafın bu yüzden uğradığı zararı karşılamakla yükümlü olursunuz.

Bu ayrımın pratikteki karşılığı şudur: aynı fesih işlemi, dayandığı sebebin ispatlanıp ispatlanamamasına göre ya hiçbir yükümlülük doğurmaz ya da yüz binlerce liralık bir tazminat borcu yaratır ve arada üçüncü bir seçenek bulunmaz.

Üçüncü bir ihtimal de tarafların anlaşarak sözleşmeyi sona erdirmesidir. Bu hâlde tazminat gündeme gelmez, çünkü ortada tek taraflı bir irade değil karşılıklı bir uzlaşma vardır. Anlaşmayı yazılı hâle getirmeyi ihmal etmeyin.

Haklı sebep nedir?

Haklı sebep, ilişkinin devamını çekilmez kılan ve karşı tarafa yüklenebilen bir durumdur. Ödemenin sürekli geciktirilmesi, teslim yükümlülüğünün yerine getirilmemesi ya da gizlilik ihlali bu kapsamda değerlendirilir.

Haklı sebebe dayanacaksanız önce yazılı ihtar gönderip süre verin. İhtarsız yapılan fesihler, sebep gerçekten haklı olsa bile usul yönünden tartışmaya açılır ve dosyanızı zayıflatır.

Cezai Şart Fesih Tazminatını Nasıl Etkiler?

Cezai şart, sözleşmeye aykırılık hâlinde ödenecek tutarın önceden kararlaştırılmasıdır ve en büyük avantajı zarar ispatı gerektirmemesidir. Karşı taraf zararının ne kadar olduğunu göstermek zorunda kalmaz; sözleşmedeki rakamı talep eder.

Buna karşılık bu rakam sınırsız değildir. Hâkim, aşırı bulduğu cezai şartı indirmekle yükümlüdür ve bu indirimi taraflar talep etmese bile kendiliğinden yapar. Ferhat Bey'in dosyasında 500.000 TL'lik ceza bu yüzden 180.000 TL'ye çekildi.

Cezai şart nasıl belirlenmeli?

Tutarı sözleşme bedeliyle orantılı tutun. Toplam bedelin yüzde 10 ile yüzde 20 arasında belirlenen cezai şartlar uygulamada makul karşılanır; sözleşme bedelinin katlarına ulaşan rakamlar ise indirim riskiyle karşılaşır.

Cezai şartı karşılıklı işleyecek biçimde kurgulamak da işinize yarar. Yalnızca bir tarafı bağlayan hükümler müzakerede kabul görmez ve uyuşmazlıkta dengesizlik gerekçesiyle tartışılır.

Cezai şart yanında ayrıca zarar istenebilir mi?

Kural olarak cezai şart, zararın götürü karşılığıdır. Ancak gerçek zararınız cezai şartı aşıyorsa, aşan kısmı ayrıca talep edebilmek için bunu sözleşmeye yazmanız gerekir. Aksi hâlde talebiniz cezai şartla sınırlı kalır.

Fesih Tazminatı Nasıl Hesaplanır?

Cezai şart yoksa hesap zarar üzerinden yapılır ve iki kalem gündeme gelir. Fiili zarar, fesih yüzünden cebinizden çıkan tutardır; yoksun kalınan kâr ise sözleşme devam etseydi elde edeceğiniz kazançtır.

İkincisini ispatlamak daha zordur ve somut belge ister. Geçmiş dönem satış verileri, üretim planları ve yapılmış hazırlık masrafları bu kalemi desteklemek için kullanılır.

Durum	Tazminat doğar mı?	Hesap ölçütü
Haklı sebeple fesih	Hayır	Fesheden taraf zararını isteyebilir
Haksız fesih, cezai şart var	Evet	Sözleşmedeki tutar (indirim saklı)
Haksız fesih, cezai şart yok	Evet	Fiili zarar ve yoksun kalınan kâr
Karşılıklı anlaşmayla sona erme	Hayır	Anlaşma metni belirler
Belirli süreli iş sözleşmesinin haksız feshi	Evet	Bakiye süre ücreti
Cayma parası kararlaştırılmış	Evet	Kararlaştırılan cayma bedeli

Tablodaki beşinci satır iş hukukunda önemli bir ayrımdır. Belirli süreli bir iş sözleşmesi süresinden önce ve haksız biçimde feshedildiğinde işçi, kalan süreye ait ücretini talep edebilir. Hesabı fesih tazminatı hesaplama aracımızla çıkarabilirsiniz.

İş Sözleşmesinde Fesih Tazminatı Nasıl İşler?

İş ilişkilerinde tablo farklıdır, çünkü kanun işçiyi koruyan özel kalemler öngörür. Burada gündeme gelen tazminatlar kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve koşulları varsa kötü niyet tazminatıdır.

Belirsiz süreli iş sözleşmelerinde taraflar bildirim süresine uyarak sözleşmeyi sona erdirebilir. Bu süreye uyulmazsa ihbar tazminatı doğar ve tutarı çalışma süresine göre değişir; ayrıntıları ihbar tazminatı rehberimizde bulabilirsiniz.

İşveren haklı nedenle derhal fesih hakkını kullanıyorsa kıdem ve ihbar tazminatı ödemeyebilir. Ancak bu hakkın kullanılabilmesi için kanunda sayılan sebeplerden birinin bulunması ve fesih usulüne uyulması gerekir.

Sürelere dikkat edin

İş sözleşmesinde haklı nedenle derhal fesih hakkı, olayı öğrenmeden itibaren 6 iş günü ve her hâlde fiilin gerçekleşmesinden itibaren 1 yıl içinde kullanılmalıdır. Süre geçtikten sonra yapılan fesih haksız hâle gelir ve tazminat doğurur.

Kira Sözleşmesinde Erken Fesih

Kiracı süre dolmadan çıktığında, kiraya verenin benzer koşullarla yeni kiracı bulabileceği makul bir süre boyunca kira ödemekle yükümlü olabilir. Bu süre somut olaya göre belirlenir ve kiraya verenin zararı azaltma yükümlülüğü dikkate alınır.

Kiraya veren bu dönemde taşınmazı yeniden kiralamak için çaba göstermek zorundadır. İlan vermeyen, gösterime kapalı tutan bir kiraya verenin talebi mahkemece sınırlandırılır.

Erken çıkacaksanız durumu yazılı bildirin ve mümkünse yerinize kiracı bulun. Ayrıntılı düzenleme için kira sözleşmesi rehberimize bakabilirsiniz.

Fesih Tazminatı Nasıl Talep Edilir?

Süreç yazılı taleple başlar ve doğru sırayla ilerlediğinde çoğu dosya mahkemeye gitmeden çözülür. Aşağıdaki adımlar uygulamada işleyen bir yol haritası sunuyor.

1. İhtarname gönderin. Talebinizi rakamla belirtin ve makul bir süre tanıyın.
2. Zararınızı belgeleyin. Fatura, sipariş kaydı, üretim planı ve yazışmaları toplayın.
3. Arabuluculuğa başvurun. Ticari uyuşmazlıklarda bu aşama dava şartıdır.
4. Talebi gerçekçi tutun. Reddedilen kısım için yargılama gideri size yüklenir.
5. Dava ya da icra yolunu seçin. Elinizdeki belgenin niteliği bu tercihi belirler.
6. Zamanaşımını takip edin. Sözleşmeden doğan alacaklarda genel süre 10 yıldır.

İhtarname metnini alacak ihtarnamesi şablonumuzla hazırlayabilir, gönderim usulünü ihtarname rehberimizden öğrenebilirsiniz.

Fesih Tazminatı Örnek Hesap

Rakamlarla bakmak, tazminatın hangi kalemlerden oluştuğunu görmenin en hızlı yoludur. Aşağıdaki örnek, 24 ay süreli ve aylık 150.000 TL bedelli bir hizmet sözleşmesinin sekizinci ayda haksız feshedildiği varsayımına dayanıyor.

Sözleşmede cezai şart bulunmadığını kabul edelim. Zarar gören taraf, fesih nedeniyle yaptığı ve karşılıksız kalan hazırlık masrafını fiili zarar olarak talep eder; örneğimizde bu tutar 80.000 TL'dir. Buna ek olarak kalan 16 ay boyunca elde edeceği kârdan yoksun kaldığını ileri sürer.

Yoksun kalınan kâr, ciro değil kâr marjı üzerinden hesaplanır. Aylık 150.000 TL bedelin yüzde 20 kâr marjı taşıdığı ispatlanırsa, 16 ay için 480.000 TL talep gündeme gelir. Ancak mahkeme, zarar görenin bu dönemde başka iş alarak zararını azaltıp azaltmadığına da bakar ve talebi buna göre sınırlandırır.

Cezai şart varsa hesap nasıl değişir?

Aynı sözleşmede 500.000 TL cezai şart yazılı olsaydı, zarar gören taraf hiçbir hesap yapmadan bu tutarı talep edebilirdi. Fesheden taraf ise tutarın aşırı olduğunu ileri sürerek indirim isteyebilir; hâkim sözleşmenin ifa edilen kısmını, tarafların ekonomik durumunu ve gerçek zararı birlikte değerlendirir.

Uygulamada indirim oranları geniş bir aralıkta seyreder ve dosyaya göre değişir. Bu belirsizlik, cezai şartı baştan orantılı belirlemenin neden daha akılcı olduğunu gösterir; 30 gün içinde uzlaşarak kapatılan bir dosya, 2 yıl süren bir yargılamadan her iki taraf için de kârlıdır.

Fesih Tazminatında Sık Yapılan Hatalar

Kaybedilen dosyaların büyük bölümü aynı altı hatadan doğuyor:

• İhtar çekmeden feshetmek. Süre vermeden yapılan fesih, haklı sebep varken bile tartışmalı hâle gelir.
• Gerekçeyi sonradan değiştirmek. İlk bildirimde yazan sebep sizi bağlar.
• Cezai şartı orantısız belirlemek. Aşırı tutar hâkim tarafından indirilir.
• Zararı belgelememek. Cezai şart yoksa ispat yükü tamamen sizdedir.
• Zararı azaltmaya çalışmamak. Kayıpları büyütmek talebinizi sınırlandırır.
• Zamanaşımını kaçırmak. Süre dolduktan sonra talep hakkı sona erer.

Birinci madde ise en kolay önlenebilir olanıdır. Karşı tarafa 15 gün ya da 30 gün gibi makul bir süre veren tek sayfalık bir ihtar, hem haklılığınızı belgeler hem de çoğu dosyada karşı tarafın yükümlülüğünü yerine getirmesini sağlayarak fesih ihtiyacını tamamen ortadan kaldırır.

Beşinci madde çoğu kişinin bilmediği bir yükümlülüktür. Zarar gören taraf, zararın büyümesini önlemek için makul çabayı göstermek zorundadır; bu yapılmadığında mahkeme tazminattan indirim yapar.

Fesih Tazminatı Talebinde Zamanaşımı

Talebinizin ne kadar süre içinde ileri sürülmesi gerektiği, sözleşmenin türüne göre değişir ve süreyi kaçırmak hakkın tamamen kaybı anlamına gelir. Sözleşmeye aykırılıktan doğan alacaklarda genel zamanaşımı süresi 10 yıldır ve süre, alacağın muaccel olduğu tarihten itibaren işlemeye başlar.

Bazı ilişkilerde ise özel ve çok daha kısa süreler geçerlidir. Kira ilişkisinden doğan periyodik alacaklarda 5 yıl, iş ilişkisinden doğan kıdem ve ihbar tazminatı taleplerinde ise kanunun öngördüğü özel süreler uygulanır. Hangi sürenin geçerli olduğundan emin değilseniz, en kısa süreyi esas alarak hareket edin.

Zamanaşımını kesen ve durduran hâller de vardır. Borçlunun borcu ikrar etmesi, kısmi ödeme yapması ya da alacaklının dava açması süreyi keser ve süre baştan işlemeye başlar. Bu yüzden karşı taraftan alacağınızı kabul eden yazılı bir beyan almak, hem uzlaşma zemini yaratır hem takviminizi rahatlatır.

Faiz ne zaman işlemeye başlar?

Tazminat alacağında faiz, kural olarak borçlunun temerrüde düştüğü tarihten itibaren işler ve temerrüt çoğu zaman ihtarnameyle kurulur. İhtar göndermediyseniz faiz ancak dava tarihinden itibaren talep edilebilir ve aradaki dönem karşılıksız kalır.

Bu, uygulamada en sık kaybedilen kalemlerden biridir. Fesih gerçekleştiği anda yazılı bir talep göndermek, aylar sonra açılacak davada talep edeceğiniz tutarı belirgin biçimde büyütür.

Sıkça Sorulan Sorular

Fesih tazminatı için arabuluculuğa gitmek zorunlu mu?

Ticari davalarda ve iş uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır; bu adım atlanırsa dava usulden reddedilir. Arabuluculukta anlaşma sağlanırsa düzenlenen tutanak ilam niteliğinde sayılır ve doğrudan icraya konulabilir. Süreç genellikle birkaç hafta içinde sonuçlandığı için hem zaman hem masraf açısından yargılamanın belirgin biçimde altında kalır; anlaşamazsanız son tutanakla birlikte dava yolunuz açık kalır.

Sözleşmede cezai şart yoksa tazminat alabilir miyim?

Alabilirsiniz, ancak zararınızı ispat etmeniz gerekir. Cezai şart bu ispat yükünden kurtardığı için sözleşmelere konulması tavsiye edilir. Zarar ispatı için fatura, sipariş kaydı, yapılmış hazırlık masrafları ve geçmiş dönem verileri kullanılır; sözlü beyanlar tek başına yeterli olmaz.

Cezai şart ödemekten kurtulabilir miyim?

Feshiniz haklı sebebe dayanıyorsa cezai şart doğmaz. Haksız olsanız bile tutar aşırıysa hâkimden indirim isteyebilirsiniz; hâkim bu indirimi talep olmasa dahi yapmakla yükümlüdür. İndirim değerlendirmesinde tarafların ekonomik durumu, sözleşmenin süresi ve ifa edilen kısım dikkate alınır.

Fesih tazminatı vergilendirilir mi?

Ticari faaliyet kapsamında elde edilen tazminatlar kazanca dâhil edilir ve vergilendirilir. İş hukukundaki kıdem tazminatı ise belirli sınırlar içinde gelir vergisinden istisnadır. Aldığınız tutarın hangi kalem olduğunu belgeleyin ve vergisel sonucunu mali müşavirinize sorun.

Karşı taraf sözleşmeyi hiç uygulamadıysa ne olur?

Hiç ifa edilmeyen bir sözleşmede alacaklı, ifayı talep edebilir ya da sözleşmeden dönebilir. Dönme hâlinde verilenler iade edilir ve ayrıca zarar talep edilebilir. Bu tercih önemlidir; ifayı talep etmekle dönme birbirini dışlar, seçiminizi yazılı olarak bildirin.

Fesih tazminatı için hangi mahkeme yetkili?

Ticari nitelikteki uyuşmazlıklarda asliye ticaret mahkemesi, adi işlerde asliye hukuk mahkemesi görevlidir. İş ilişkilerinden doğan taleplerde ise iş mahkemesi bakar. Yetkili mahkemeyi sözleşmenizde kararlaştırmış olabilirsiniz; öncelikle o hükme bakın.

Fesih tazminatı yerine sözleşmenin devamını isteyebilir miyim?

Karşı taraf sözleşmeyi haksız biçimde sona erdirdiğinde, kural olarak ifayı talep etme hakkınız da vardır ve bu yolu seçtiğinizde sözleşme ilişkisi devam eder. Ancak sürekli edimli ilişkilerde, güven bozulduktan sonra ifayı zorlamak pratikte işlemez ve mahkeme kararı alsanız bile taraflar arasındaki çalışma düzeni kurulamaz. Bu yüzden uygulamada tazminat talebi çok daha yaygındır; ifayı yalnızca tek seferlik ve belirli bir edimin söz konusu olduğu dosyalarda talep etmek anlamlıdır.

Sözleşmede fesih hakkı tanınmışsa tazminat yine doğar mı?

Taraflar sözleşmeye, belirli bir bildirim süresine uyarak dilediğinde fesih hakkı tanıyan bir hüküm koyabilir; bu hükme uygun yapılan fesih haksız sayılmaz ve tazminat doğurmaz. Önemli olan öngörülen bildirim süresine uymaktır. Örneğin 30 gün önceden yazılı bildirim şartı varsa ve siz 10 gün önce bildirim yaparsanız, aradaki 20 günlük döneme ilişkin zarar talep edilebilir hâle gelir.

Mevzuatı nereden doğrularım?

Türk Borçlar Kanunu ve İş Kanunu metinlerine Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden ulaşabilirsiniz. Yargılama giderleri ve vekalet ücreti tarifesi için Türkiye Barolar Birliği sayfasına, mevzuat değişiklikleri için Resmî Gazete arşivine bakın.

Fesih kararı vermeden önce ayırmanız gereken bir saat, sonradan aylar sürecek bir yargılamanın önüne geçer. Sözleşmenizi açıp fesih ve cezai şart maddelerini okuyun, dayanacağınız sebebi netleştirin ve bunu yazılı bildirime geçirin. Bu üç adımı atmadan yapılan fesihler, haklı olan tarafı bile davada zor duruma düşürüyor.

Ferhat Bey'in dosyası, cezai şartın yazıldığı gibi tahsil edilmediğini gösteriyor. Aynı şekilde, sözleşmeye hiç ceza koymamak da zarar ispatını üzerinize yıkar. Doğru yol ikisinin ortasıdır: sözleşme bedeliyle orantılı, karşılıklı işleyen bir cezai şart yazın ve feshetmeden önce mutlaka yazılı süre verin. Bu iki kural, uyuşmazlığa düşseniz bile masada güçlü tarafta durmanızı sağlar.