Yapay Zeka Avukatın Yerini Alır mı? 2026 Tartışması ve Av.K. m.35

Ayşe Hanım Bursa'da 11 yıldır aile hukuku dosyalarına bakıyor; 2 kişilik bir büroda, bir stajyerle çalışıyor. Nisan 2026'nın son haftasında bir müvekkili aradı. Eski eşinden aylık 4.000 TL iştirak nafakası alıyordu ve artırım davası açmak istiyordu. "Bakan, yapay zekayla avukatsız dilekçe çıkacak dedi. Yapay zeka avukatın yerini alacakmış, ben de kendim yazsam?" diye sordu.

Ona önce dilekçenin işin en kolay kısmı olduğunu anlattı. Asıl iş, eski eşin gelirindeki artışı ispat etmekti: SGK kaydı, banka ve işveren müzekkereleri, sosyal inceleme raporuna karşı beyan. Müvekkil davayı ona bıraktı. Dosya 5 celse ve 14 ay sürdü; mahkeme nafakayı aylık 9.500 TL'ye çıkardı.

Yapay zekanın avukatın yerini alıp almayacağı sorusu 2026'da ilk kez bu kadar somut biçimde soruldu. Adalet Bakanı'nın açıklaması, 78 baronun ortak tepkisi ve uydurma Yargıtay kararı yüzünden soruşturma geçiren bir avukat aynı yıla sığdı. Aşağıda olanları kaynaklarıyla, kanunun ne dediğini ve hangi işlerin gerçekten makineye geçtiğini anlatıyoruz.

Biz de avukatlar için bir yapay zeka asistanı geliştiriyoruz. Bu yüzden konuya taraf olarak bakıyoruz, ama vardığımız sonuç açık. Araç avukat için tasarlanmalı ve vatandaşa avukat yerine geçecek bir hizmet olarak sunulmamalı.

Avukatın Yerini Alma Tartışması Nereden Çıktı?

Tartışma, dil modellerinin dilekçe dilini taklit edebildiğinin anlaşılmasıyla başladı. Bir sohbet botu birkaç saniyede "HUKUKİ NEDENLER" başlıklı, düzgün Türkçeyle yazılmış bir metin çıkarabiliyor. Dışarıdan bakan biri için bu, avukatın yerini almaya yetecek bir beceri gibi görünüyor.

İkinci kaynak adalete erişim. Avukatlık ücretini ödeyemeyen vatandaşa ucuz bir yol açma fikri, yapay zekayı kamu politikasının konusu yaptı. TBB'nin cevabı bu noktaya yönelikti. Birliğe göre erişimin önündeki asıl engeller yüksek harçlar, uzun yargılama süreleri ve öngörülemeyen kararlar; çözüm de adli yardımın güçlendirilmesi.

Üçüncüsü hatalar. Uydurma künyeler, yanlış madde atıfları ve bunların mahkemeye kadar gitmesi, aracın avukatın yerini almaya hazır olmadığının en görünür kanıtı oldu. Bu üç akım 2026'da aynı gündemde buluştu.

Bakan Gürlek Yapay Zeka Hakkında Ne Söyledi?

Adalet Bakanı Akın Gürlek, 24 Nisan 2026'da Edirne'de üniversite öğrencileriyle yaptığı söyleşide yapay zeka destekli bir vatandaş platformu kurmayı düşündüklerini söyledi. Anlattığına göre vatandaş "kira davası, nafaka davası, alacak davası" gibi sorununu yazınca örnek bir şablon çıkacaktı. Cümlenin devamı tartışmayı başlattı: "Yani avukat olmadan bir dava dilekçesi çıkacak."

Bakan aynı konuşmada platformun dava açma adımlarını, çıkabilecek kararları ve sunulması gereken delilleri de anlatacağını söyledi (Serbestiyet, 25.04.2026). Tepkiler üzerine ertesi gün sosyal medya hesabından bir açıklama yaptı:

"Elbette ki yapay zekâ uygulamaları; savunma makamını temsil eden ve yargının üç sacayağından biri olan avukatlık müessesine alternatif olarak değerlendirilemez."

Haber, NTV'de "Yapay zeka, avukatların yerini alamaz" başlığıyla yer aldı. Bakan aynı paylaşımda, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nun 2027'yi "Uluslararası Hukuk Okuryazarlığı Yılı" ilan ettiğini hatırlatıp bir eylem planı üzerinde çalıştıklarını yazdı.

78 Baronun Ortak Açıklamasında Ne Var?

Aralarında Ankara, İstanbul, İzmir, Diyarbakır, Antalya, Bursa, Adana ve Konya barolarının bulunduğu 78 baro, 25 Nisan 2026'da "Savunma hakkı yapay zekaya devredilemez" başlıklı ortak bir açıklama yayımladı. Açıklama Avukatlık Kanunu'nun 1., 2. ve 35. maddelerine dayanıyor. Vatandaşın avukat yardımı olmadan yapay zekadan hukuki destek almasını sağlayan uygulamaları savunma hakkının özüne müdahale olarak nitelendiriyor.

Açıklamanın dikkat çeken cümlelerinden biri şu: "Avukatların 'yapay zeka hakim' talebi ne kadar hukuk mantığına aykırı ise, idarenin 'yapay zekâ avukat' yaklaşımı da eşit ölçüde sakıncalıdır." (Cumhuriyet, 25.04.2026)

İstanbul Barosu ayrıca yazılı bir açıklama yaptı. Mütalaa vermenin, dava açmanın ve bu işlere ait evrakı düzenlemenin Avukatlık Kanunu uyarınca münhasıran baro levhasına kayıtlı avukatlara ait olduğunu hatırlattı. Türkiye Barolar Birliği de 26 Nisan'da "Devletin öncelikli görevi, yurttaşların avukata erişimini yaygınlaştırmak" diyerek adli yardımın güçlendirilmesini istedi (BirGün, 26.04.2026).

Bakanlık kaynaklarına dayanan haberlerde ise platformların yalnız rehberlik niteliği taşıyacağı ve avukatlığa alternatif olmayacağı belirtildi (Türkiye, 28.04.2026). Tartışmanın özü bu iki ifade arasındaki boşlukta duruyor. Örnek dilekçe ile hukuki mütalaa arasındaki çizgi nerede başlıyor?

Uydurma Karar Soruşturması Neyi Gösterdi?

Haziran 2026'da Ankara Kızılcahamam'da görülen bir davada, 25 yıllık bir avukatın yapay zeka yardımıyla güçlendirdiği savunma dilekçesindeki Yargıtay kararlarının esas ve karar numaraları UYAP'ta bulunamadı. Karşı taraf vekilinin itirazıyla fark edilen durum üzerine mahkeme aynı gün Ankara Barosu'na ve savcılığa yazı gönderdi. Avukat, kararların içeriğinin gerçek olduğunu, yalnız künyelerin yanlış yazıldığını savundu (memurlar.net, 18.06.2026).

Avukatın sözleri meslekte çok kişinin içinden geçeni anlatıyordu: "Keşke bu kolaylıktan yararlanmasaydım. 25 yıllık meslek hayatımda ilk kez böyle bir süreçle karşı karşıya kaldım." Bir avukat örgütünün Ankara koordinatörü ise hukuki hataların doğrudan ceza soruşturmasına dönüştürülmesinin savunma üzerinde baskı yaratacağını söyledi. İki görüş de dikkate değer.

Yurt dışındaki emsal Mata v. Avianca. New York'ta bir federal hâkim, ChatGPT'nin ürettiği ve gerçekte olmayan en az altı kararı dilekçeye koyan iki avukata ve bürolarına 22 Haziran 2023'te 5.000 dolar para cezası verdi (LawSites). Avukatlardan biri, kararların gerçek olup olmadığını yine aynı araca sormuş ve "gerçek" cevabı almıştı.

İki olayda da yapay zeka avukatın yerini almadı; hata, avukatın imzasıyla mahkemeye girdi. Sorumluluk da imzayı atana kaldı. Künyeyi açmadan dilekçeye koymamanın yollarını uydurma Yargıtay kararı nasıl anlaşılır yazısında anlattık.

Kanun Bir Yazılımın Avukatın Yerini Almasına İzin Verir mi?

Avukatlık Kanunu m.35'e göre kanun işlerinde ve hukuki meselelerde mütalaa vermek, mahkeme önünde hakları dava etmek ve savunmak, adli işlemleri takip etmek ve bu işlere ait bütün evrakı düzenlemek yalnız baroda yazılı avukatlara aittir. Bir yazılım baroya yazılamaz. Kanun bakımından yazılımın avukatın yerini alması bu yüzden mümkün görünmüyor.

Aynı maddenin üçüncü fıkrası ise tartışmanın öbür yüzü: "Dava açmaya yeteneği olan herkes kendi davasına ait evrakı düzenleyebilir, davasını bizzat açabilir ve işini takip edebilir." Vatandaş kendi dilekçesini yazabilir. Tartışma, bir platformun bu sırada vatandaşa somut olayına göre hukuki mütalaa verip vermediği üzerinde yoğunlaşıyor.

Kanunun 63. maddesi baro levhasında yazılı olmayanların başkasına ait dava evrakını düzenleyemeyeceğini ve avukatlara ait yetkileri kullanamayacağını söylüyor ve buna yaptırım bağlıyor. TBB'nin 2026 tarihli yapay zeka tavsiye rehberi de yapay zekanın avukatlık tekelini aşacak biçimde bağımsız hukuki danışman ya da doğrudan temsilci gibi sunulmamasını istiyor. Rehbere göre avukat, avukat olmayan kişi veya sistemlerin yapay zeka aracılığıyla bağımsız hukuki danışmanlık sunuyormuş gibi gösterilmesine aracılık da etmemeli.

Yapay Zeka Avukatın Yerini Hangi İşlerde Alıyor?

Yapay zeka avukatın yerini okuma, ön eleme ve ilk taslak gibi tekrar eden işlerde kısmen alıyor. Süre takibi ve içtihat taraması bu işlerin başında geliyor. Duruşma, strateji, müvekkil ilişkisi ve imzanın sorumluluğu ise avukatta kalıyor ve bunların yakın gelecekte değişeceğine dair bir işaret görmüyoruz.

İş	Makineye geçen kısım	Avukatta kalan kısım
Süre ve tebligat takibi	Büyük ölçüde: tarih hesabı, takvim, hatırlatma	Son kontrol, adli tatile tabi olmayan işler
İçtihat taraması	Büyük ölçüde: arama ve ön eleme	Kararın olaya uygunluğu
Rapor ve evrak özeti	Kısmen	Hesap cetveli, el yazılı tutanak
Dilekçe ilk taslağı	Kısmen: iskelet ve başlıklar	Olgu seçimi, strateji, üslup
Müvekkil bilgilendirme metni	Kısmen: dil ve biçim	Neyin, ne zaman söyleneceği
Duruşma	Yok	Beyan, tanık sorgusu, ara karara itiraz
Strateji ve sulh	Yok	Tamamı
İmza ve sorumluluk	Yok	Tamamı

Büroda ilk değişen işler

Değişim en çok sekreteryanın ve stajyerin masasında hissediliyor. Ayşe Hanım'ın bürosunda tebligat ve safahat okumaya haftada yaklaşık 6 saat gidiyordu. Bu işin büyük kısmı artık bir ekranda toplanıyor.

• Tebligat ve safahat: EvrakAI'de Profesyonel ve Hukuk Bürosu paketlerinde Köprü eklentisiyle UYAP ve e-Tebligat'tan gelen evrak dosyaya işleniyor, duruşmalar takvime düşüyor.
• İcra talepleri: Haciz, adres araştırması ya da yenileme talepleri toplu hazırlanabiliyor. EvrakAI'de toplu talep en çok 500 dosyaya kadar çıkıyor ve hiçbir talep kendiliğinden UYAP'a gönderilmiyor.
• Müvekkil bilgilendirme: Duruşma günü ya da gider avansı gibi hazır SMS metinleri, avukat onay verince gidiyor.
• İlk taslak: Ara karara beyan, bilirkişi raporuna itiraz gibi takip dilekçelerinin iskeleti hazır geliyor.

Bu listedeki hiçbir iş tek başına avukatın yerini almıyor. Hepsi avukata, dosyanın düşünülmesi gereken kısmı için zaman bırakıyor.

Duruşma

Celsede hâkim beklenmedik bir soru sorar, karşı vekil yeni bir belge sunar, tanık hazırlıktaki anlatımından ayrılır. Bunlara o anda, tutanağa doğru geçecek bir cümleyle cevap vermek gerekir. Ayşe Hanım'ın nafaka dosyasında ikinci celsede eski eşin vekili yeni bir maaş bordrosu sundu; Ayşe Hanım bordronun işverenle uyuşmadığını görüp işverene müzekkere yazılmasını istedi. Bu talep dosyanın sonucunu belirledi.

Strateji

Islah tahkikatın sona ermesine kadar yapılabilir (HMK m.177), ama ne zaman ve ne kadar ıslah edileceği bir strateji kararıdır. Hangi talepten vazgeçileceği, sulh teklifinin kabul edilip edilmeyeceği, istinafa gidip gitmemek de öyle. Araç seçenekleri sıralayabilir; müvekkilin riskini taşıyıp karar veren avukattır.

Müvekkil ilişkisi

Kötü haberi vermek, beklentiyi yönetmek, müvekkilin anlatmadığı ama yüzünden okunan endişeyi fark etmek. Avukatlık Kanunu m.36'daki sır saklama yükümlülüğü de bu ilişkinin bir parçası; müvekkil size anlattığını bir makineye anlatmış olmayı istemeyebilir. TBB rehberi, müvekkilin makul veri güvenliği kaygılarıyla dosyasında yapay zeka kullanılmamasını isteyebileceğini açıkça yazıyor.

Sorumluluk

Avukatlık Kanunu m.34, avukattan görevini özen ve doğrulukla yerine getirmesini ister. TBB rehberi bir adım ileri gidiyor. Uydurma içtihat ya da atıf sunmak, somut olaya göre mesleki özen yükümlülüğünün ağır ihlali sayılabilir. Rehber ayrıca mesleki sorumluluk sigortası poliçesinin yapay zeka kaynaklı hatalı çıktıları kapsayıp kapsamadığının sigortacıdan yazılı olarak sorulmasını öneriyor.

Meslek Bu Değişime Nasıl Uyum Sağlar?

Uyumun ilk adımı yapay zekayı bilmek ve sınırlarını büroda yazıya dökmek. TBB rehberi, staj eğitimlerinde ve meslek içi eğitimde yapay zeka okuryazarlığının, veri güvenliğinin ve doğrulama becerilerinin yer almasını öneriyor. Büro düzeyinde ise onaylı araç listesi ve yasak veri listesi içeren yazılı bir politika istiyor.

1. Doğrulama alışkanlığı: Her künyeyi resmî kaynakta açın, her maddenin yürürlükteki metnine bakın. Bunu stajyere de öğretin.
2. Büro politikası: Hangi aracın hangi işte kullanılacağını ve hangi verinin hiçbir açık sisteme girmeyeceğini yazın.
3. Müvekkil sözleşmesi: Rehberin ekindeki örnek madde, yapay zekanın araştırma, özet çıkarma ve ön metin için kullanılabileceğini, nihai sorumluluğun avukatta olduğunu söylüyor.
4. Ücret: Rehbere göre yapay zeka kullanmak otomatik indirim sebebi sayılmaz, ama aracın kazandırdığı süre avukatın çalışma süresi gibi faturalanmamalı.
5. Kayıt: Dosyanın sonucunu etkileyen kullanımlarda aracı, amacı ve doğrulama sonucunu not edin.

Yurt dışında da meslek örgütleri benzer yere vardı. Amerikan Barolar Birliği (ABA), 29 Temmuz 2024'te üretken yapay zeka araçlarına ilişkin ilk resmî etik görüşünü (Formal Opinion 512) yayımladı (ABA). Görüş, avukatın aracı makul ölçüde anlamasını, çıktıyı denetlemesini, müvekkil bilgisini korumasını ve aracı öğrenmek için harcadığı süreyi müvekkile faturalamamasını istiyor. ABA'nın metni de aracın avukatın yerini almasını öngörmüyor; aracı avukatın yükümlülükleri içinde tarif ediyor.

Bize göre asıl risk başka yerde. Uzun raporu okumayı, içtihadı tek tek taramayı makineye bırakan bir kuşak, bu işleri yaparken kazanılan sezgiyi nasıl kazanacak? Stajyerin ilk yılında en azından bir kısım dosyayı araçsız okuması, ilerde aracın hatasını görebilmesinin ön şartı.

Küçük bürolar için tablo sanıldığı kadar karanlık değil. Küçük bir büro, eskiden daha kalabalık bir ekip gerektiren takip yükünü daha az kişiyle taşıyabiliyor; Ayşe Hanım'ın 2 kişilik bürosu için bu, haftada birkaç saatin yeniden dosyaya dönmesi demek. Yapay zekanın avukatın yerini alması korkusunun yanında, tek başına çalışan avukatın büyük bürolarla aynı hızda içtihat tarayabilmesi de bu değişimin parçası.

Araçları büroda nasıl konumlandıracağınızı avukatlar için yapay zeka rehberinde, rehberin maddelerini ise TBB yapay zeka tavsiye rehberi yazısında ayrıntılı ele aldık.

Sıkça Sorulan Sorular

Yapay zeka avukatın yerini alacak mı?

Yakın gelecekte hayır. Avukatlık Kanunu m.35 mütalaa vermeyi ve dava takibini baroda yazılı avukatlara bırakıyor; duruşma, strateji ve imzanın sorumluluğu da makineye devredilemiyor. Değişen şey avukatın gününün nasıl geçtiği: okuma ve ilk taslak işinin bir kısmı araca kayıyor.

Vatandaş yapay zekayla kendi dilekçesini yazabilir mi?

Kanun herkesin kendi davasına ait evrakı düzenlemesine ve davasını bizzat açmasına izin veriyor (m.35/3). Ancak dilekçe davanın yalnız başlangıcı; delil, süre ve usul hataları sonradan telafi edilemeyebilir. Önemli bir uyuşmazlıkta bir avukata danışın.

Uydurma karar sunan avukat ne ile karşılaşır?

Kızılcahamam örneğinde mahkeme hem baroya hem savcılığa yazı yazdı. TBB rehberi uydurma içtihat sunmayı somut olaya göre özen yükümlülüğünün ağır ihlali sayılabilecek bir durum olarak görüyor. ABD'deki Mata v. Avianca dosyasında yaptırım 5.000 dolar para cezası ve hâkimlere yazı gönderme yükümlülüğüydü.

Avukatlar yapay zeka kullanmalı mı?

Kullanmak zorunda değiller, kullanmaları da yasak değil. TBB rehberi salt yapay zeka kullanımının disiplin yaptırımı sebebi sayılmaması gerektiğini söylüyor. Kullanacaksanız künye ve atıf gösteren bir Hukuk AI aracı seçin ve çıktıyı okumadan imzalamayın.

Yapay zeka avukatlık ücretlerini düşürür mü?

TBB rehberi yapay zeka kullanımını ücrette otomatik indirim sebebi saymıyor ve hizmetin değerini avukatın muhakemesine ve sorumluluğuna bağlıyor. Pratikte bazı işlerin süresi kısalıyor ve büro aynı sürede daha fazla dosyaya bakabiliyor. Ücretin nasıl şekilleneceğini zaman gösterecek.

Hangi alanlarda yapay zeka avukatın yerini daha çok alır?

Bize göre en çok değişecek alanlar, aynı işlemin yüzlerce dosyada tekrarlandığı alanlar: icra takibi, abonelik ve tüketici alacakları, standart sözleşme incelemesi. Ceza, aile ve iş hukuku gibi tanık, beyan ve kişisel durumun ağır bastığı dosyalarda avukatın yerini alacak bir aracın ufukta görünmediğini düşünüyoruz. Bu bir öngörü; aksini gösteren veri çıkarsa görüşümüzü güncelleriz.

Ayşe Hanım'ın müvekkili nafaka kararından sonra bir kez daha aradı. Bu kez kararın ne zaman kesinleşeceğini soruyordu. Ayşe Hanım istinaf süresini anlattı, takvime işledi ve dosyayı kapatmadan önce bir şey daha söyledi: dilekçeyi bir yazılım da yazabilirdi, ama bordronun işverenle uyuşmadığını görmek için o celsede orada olmak gerekiyordu. Yapay zekanın avukatın yerini alıp almayacağı sorusunun kısa cevabı da bu celsede saklı.