Hukuk AI Nedir? Nasıl Çalışır, Genel Sohbet Botundan Farkı Ne?

Murat Bey Ankara'da iş ve kira dosyalarıyla çalışan bir avukat. 9 Şubat 2026'da yeni bir müvekkil geldi. 2 Mart 2021'de işten çıkarılmış, kıdem tazminatını hiç almamıştı. Murat Bey hızlı bir ön bilgi için bir Hukuk AI aracı yerine genel bir sohbet botuna sordu. Cevap kendinden emindi. Zamanaşımı 10 yıldı, acele etmeye gerek yoktu. Altında bir de Yargıtay künyesi vardı.

Künye UYAP'ta çıkmadı. Murat Bey İş Kanunu'nu açıp Ek m.3'ü okudu ve sürenin 2017'den beri 5 yıl olduğunu gördü. Fesih 2 Mart 2021'deydi, yani sürenin dolmasına üç hafta kalmıştı. Ertesi gün arabuluculuk bürosuna başvurdu; başvuruyla birlikte zamanaşımı durdu. Dosya arabuluculukta anlaşmayla kapandı.

O gün yaşadığı şey, Hukuk AI dediğimiz araçların neden ayrı bir kategori olduğunu iyi gösteriyor. Genel bir dil modeli akıcı yazar; cevabın bir kaynağa dayanıp dayanmadığını çoğu zaman siz ayrıca kontrol edersiniz. Hukuk AI önce kararı ve maddeyi bulur, sonra yazar.

Bu yapının bir avukatın günlük işinde nasıl çalıştığını Evrak AI Avukat Portal'ın yapay zeka sayfasında örnek ekranlarla görebilirsiniz. Aşağıda işin mantığını teknik ayrıntıya boğulmadan anlatıyoruz.

Hukuk AI Nedir?

Hukuk AI, hukuki soruları yanıtlamak, karar aramak ve belge hazırlamak için tasarlanmış yapay zeka araçlarının ortak adıdır. Bu araçlar bir dil modelini Yargıtay, Danıştay ve bölge adliye mahkemesi kararları ile mevzuat metinlerinden oluşan bir veritabanına bağlar. Cevap bu veritabanından bulunan kaynaklara dayanır ve her atıf künyesiyle gösterilir.

Pazarda bu adla satılan ürünlerin kapsamı birbirinden epey farklı. Kimi yalnız içtihat arar, kimi dilekçe taslağı çıkarır, kimi dava dosyasının tamamını okuyan bir asistan sunar. Bir ürüne "Hukuk AI" denmesi, arkasında güncel bir karar havuzu olduğunu tek başına garanti etmez; bunu sormanız gerekir.

EvrakAI'deki karşılığı AIGENCY Tural hukuk asistanı. Dava dosyasına bağlı sohbette tarafları, olayları, ekli belgeleri, UYAP evrakını, duruşmaları ve safahatı okuyor; gerektiğinde içtihat ve mevzuat araması yapıp künyeli atıf veriyor. Karar havuzu yedi yargı organından 20 milyondan fazla karar içeriyor.

Bir sınırı baştan koyalım. Hukuk AI avukatın yerine geçmez. Avukatlık Kanunu m.35, kanun işlerinde ve hukuki meselelerde mütalaa vermeyi, dava açıp savunmayı ve bu işlere ait evrakı düzenlemeyi baroda yazılı avukatlara bırakır. Bu yüzden ciddi Hukuk AI ürünleri avukat için tasarlanır ve çıktıyı avukatın denetimine sunar.

Hukuk AI Nasıl Çalışır?

Hukuk AI üç katmanla çalışır: yazan bir dil modeli, kaynağı bulan bir karar ve mevzuat veritabanı, cevabı kontrol eden bir atıf denetimi. Soru geldiğinde önce veritabanında arama yapılır ve bulunan karar paragrafları modele verilir. Model bu paragraflara dayanarak yazar, ardından cevaptaki atıflar veritabanıyla karşılaştırılır.

Bunu bir büro benzetmesiyle düşünebilirsiniz. Stajyerden mütalaa isterken önce dosyayı ve ilgili kararları önüne koyarsınız; elinde kaynak olmayan stajyer de bir şey yazar ama ona güvenmezsiniz.

Dil modeli

Dil modeli metni anlayan ve yazan katman. Dilekçe dilini, Türkçenin ek yapısını, soruların niyetini o çözer. Tek başına bıraktığınızda eğitildiği metinlerden "hatırladığını" yazar. Akıcı ve emin bir dil kullanır, fakat künyenin doğru olup olmadığını kendi içinde kontrol edecek bir mekanizması yoktur.

Karar ve mevzuat veritabanı

İkinci katman kaynağı bulan katman. Burada iki tür arama birlikte çalışır. Anahtar kelime araması, kararda geçen kelimeyi arar; "ihtiyati haciz" yazarsanız bu ifadenin geçtiği kararları getirir. Anlam araması ise cümleyi sayısal bir temsile çevirir ve benzer anlamdaki paragrafları bulur. "Alacaklının teminat göstermeden borçlunun mallarını dondurması" diye sorduğunuzda da ihtiyati haciz kararları gelir.

İkisinin birleşimine hibrit arama deniyor. EvrakAI'de hibrit ve anlamsal arama, Derin Araştırma ile birlikte Profesyonel paketten itibaren açık; Başlangıç paketinde içtihat araması yalnız anahtar kelimeyle yapılıyor. Künyeyle, yani esas ve karar numarasıyla arama da bu katmanın işi. Konuyu ayrıntılı olarak yapay zeka ile içtihat arama yazısında ele aldık.

Atıf denetimi

Üçüncü katman en az bilinen ama en çok işe yarayan katman. İyi kurulmuş bir sistemde model cevabı yazdıktan sonra içindeki kanun maddesi atıfları mevzuat veritabanıyla, karar atıfları da bulunan kararlarla karşılaştırılır. Veritabanında karşılığı olmayan bir atıf ya cevaptan çıkarılır ya da işaretlenir.

Aynı kontrolü siz de elle yapabilirsiniz. Kira tespit davasının açılma süresini anlatan bir cevapta TBK m.344'e atıf görürseniz maddenin başlığına bakın. m.344 kira bedelinin belirlenmesini, yani TÜFE'nin 12 aylık ortalamasına bağlı artış sınırını düzenler; dava açma süresi ve kararın etkisi m.345'tedir. Numarası doğru görünen ama yanlış maddeye işaret eden bir atıf, uydurma künye kadar tehlikelidir.

EvrakAI'de kanun maddesi atıfları mevzuat veritabanında doğrulanıyor ve asistan dayandığı kararı, belgeyi gösteriyor. Bu denetim hatayı azaltır, sıfırlamaz. Bir karar havuzda olabilir ama sizin olayınıza uymayabilir; bunu yalnız siz anlarsınız.

Bir sorunun izlediği yol

Murat Bey'in sorusunu tipik bir Hukuk AI aracında adım adım izleyelim. "Kıdem tazminatında zamanaşımı ne zaman başlar?" sorusu geldiğinde araç önce sorudaki hukuki kavramları ayırır: kıdem tazminatı, zamanaşımı, başlangıç anı. Ardından veritabanında hem bu kelimeleri hem de aynı anlamı taşıyan ifadeleri arar. "Muaccel" ya da "fesih tarihinde işlemeye başlar" geçen paragraflar da böylece bulunur.

Bulunan paragraflar ilgiye göre sıralanıp modelin önüne konur. Model cevabı bu paragraflara dayanarak yazar ve iddialarının yanına kaynağını ekler. Son adımda Ek m.3 atfı mevzuat veritabanındaki metinle karşılaştırılır. Siz ekranda cevabı, altında da dayandığı kararları ve maddeyi görürsünüz.

Derin Araştırma

Bazı sorular tek aramayla çözülmez. Kira tespit davasında yeni dönem kirasının hangi tarihten bağlayacağını soruyorsanız, TBK m.345'teki 30 günlük süreyi, yazılı artış bildirimini ve dava tarihini birlikte ele alan kararlar gerekir. EvrakAI'deki Derin Araştırma birden fazla arama adımıyla çalışır ve sonunda kaynakçalı bir rapor çıkarır.

Odaklı modda mahkeme, daire ve tarih aralığı seçebilirsiniz; örneğin yalnız 3. Hukuk Dairesi'nin son 3 yıllık kararları. Rapor uzun olabilir. Önce kaynakçayı okuyun, hangi kararların seçildiğine bakın, sonra metne geçin.

Hukuk AI ile Genel Sohbet Botu Arasındaki Fark Ne?

En temel fark bilginin nereden geldiği. Genel sohbet botu cevabı ağırlıkla eğitim verisinden üretir; Hukuk AI ise önce kendi karar ve mevzuat veritabanında arar ve cevabı bulduğu metne dayandırır. Bu yüzden künye uydurma riski ikinci yapıda belirgin biçimde düşüktür, ama sıfır değildir.

Ölçüt	Genel sohbet botu	Hukuk AI
Bilginin kaynağı	Eğitim verisi, bazen web araması	Karar ve mevzuat veritabanı
Künye	Hafızadan üretilebilir	Veritabanındaki karardan gelir, metni açılır
Güncellik	Eğitim tarihine bağlı	Veritabanının güncellenme sıklığına bağlı
Dosya bağlamı	Sohbete yüklediğiniz kadar	Dava dosyası, UYAP evrakı, safahat ve duruşmalar
UDF ve taranmış evrak	UDF'yi tanımayabilir, önce dönüştürmeniz gerekebilir	UDF, PDF, Word ve Excel okunur; taranmış PDF için OCR
Kanun maddesi	Eski metni yazabilir	Atıflar mevzuat veritabanıyla karşılaştırılır
Gizlilik	Hesap ayarlarına ve genel koşullara bağlı	Yine sağlayıcıya sorulmalı, sözleşmeyle güvenceye alınmalı

Genel sohbet botlarını küçümsemek için bir sebep yok. Dil sadeleştirmede, müvekkile yazılacak bir e-postanın tonunu ayarlamada, kamuya açık bir metni kısaltmada işinizi görürler. Sorun, künye ve madde istediğiniz anda başlıyor.

Bazı genel botlar artık web araması da yapıyor. Bu, güncellik sorununu kısmen çözer, ama yeni bir sorun getirir. Web sonuçları arasında kararın kendisi yerine kararı aktaran blog yazıları ve forum iletileri de bulunur; künye o sayfada yanlış yazılmışsa bot da yanlış yazar. Hukuk AI'ın veritabanı ise kararın kendisini tutar.

Türk Hukukunda Hukuk AI Hangi Güçlüklerle Karşılaşır?

Türk hukukunda Hukuk AI için dört güçlük öne çıkıyor: mevzuatın sık değişmesi, Yargıtay daireleri arasındaki iş bölümünün yeniden düzenlenmesi, UYAP'ın kendine özgü UDF biçimi ve Türkçenin ek yapısı. Dördü de cevabın doğruluğunu doğrudan etkiliyor. Yabancı veriyle eğitilmiş genel bir modelin bu ayrıntıları kendiliğinden bilmesi beklenemez.

Sık değişen mevzuat

Kıdem tazminatında zamanaşımı 12.10.2017 tarihli 7036 sayılı Kanunla eklenen İş Kanunu Ek m.3 ile 5 yıl oldu. Aynı Kanunla gelen Geçici m.8, maddenin yalnız yürürlükten sonra sona eren sözleşmelere uygulanacağını söylüyor. KVKK m.9'daki yurt dışına aktarım rejimi 2024'te 7499 sayılı Kanunla baştan yazıldı.

İyi bir araç yalnız güncel metni bilmekle yetinmez, olayın tarihine hangi metnin uygulanacağını da sorar, çünkü sözleşme 2016'da sona ermişse cevap farklıdır.

Daire iş bölümü değişiklikleri

Yargıtay daireleri arasındaki iş bölümü Büyük Genel Kurul kararlarıyla değişiyor. Bu yılki düzenleme, 29.06.2026 tarihli ve 2026/1 sayılı karar olarak 30 Haziran 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlandı. Daire filtresiyle arama yapan bir araç, bir konuya bugün bakan daireyle beş yıl önce bakan dairenin farklı olabileceğini hesaba katmalı. Aksi hâlde filtre doğru kararları dışarıda bırakır.

UDF ve taranmış evrak

UYAP'tan gelen dilekçe ve kararların çoğu UDF biçiminde. UDF, UYAP Doküman Editörü'nün dosya biçimi; içinde metni ve biçim bilgisini taşıyan bir XML bulunan sıkıştırılmış bir paket. Ayrıntısını UDF dosyası nedir yazısında anlattık. Bu biçimi okuyamayan bir araç, dosyanın yarısını görmeden konuşur.

Bir de taranmış evrak var: TIF ve PDF olarak gelen bilirkişi raporları, el yazısıyla doldurulmuş tutanaklar. OCR bunları metne çevirir ama el yazısında ve damga üstüne düşen satırlarda okuma hatası yapar; rakamları bu yüzden gözle kontrol edin.

Türkçenin ek yapısı

"İçtihat", "içtihadı", "içtihatlarına" aynı kökten geliyor. Kökü tanımayan bir anahtar kelime araması bunların bir kısmını kaçırır. Büyük "İ" ile küçük "i" eşlemesini yanlış yapan bir arama da "İhtiyati" ile "ihtiyati"yi farklı kelime sayabilir. Küçük gibi görünen bu ayrıntılar sonuç listesinde onlarca kararın eksik çıkması demek.

Künye yazımındaki farklılıklar

Aynı karar dilekçelerde farklı biçimlerde yazılıyor: "E. 2014/15931, K. 2015/29065", "2014/15931 E., 2015/29065 K." ya da yalnız "Esas No: 2014/15931". Daire adı kimi metinde "9. HD", kimisinde "Dokuzuncu Hukuk Dairesi" diye geçer. Bu yazımları aynı karara bağlayamayan bir araçta künye araması boş döner ve siz kararın olmadığını sanırsınız.

Tersi de olur. Esas numarası doğru, karar numarası yanlış bir künye, başka bir kararı getirebilir. Künyeyle arama yaptığınızda dönen kararın tarihini ve dairesini de karşılaştırın.

Gerçek Bir Örnek: Kıdem Tazminatında Zamanaşımı

Murat Bey'in sorusuna benzer bir soruyu, yani kıdem tazminatında zamanaşımının kaç yıl olduğunu ve ne zaman başladığını AIGENCY Tural'a sorduğumuzda yanıt aşağıdaki madde ve künyelere dayandı. Künyeleri olduğu gibi bırakıyoruz; yanıtın metnini ise kısaltarak kendi cümlelerimizle aktarıyoruz.

• Süre: 4857 sayılı İş Kanunu Ek m.3 uyarınca iş sözleşmesinden kaynaklanan kıdem tazminatında zamanaşımı 5 yıl. Aynı süre ihbar ve kötüniyet tazminatı, eşit davranma ilkesine aykırı fesih tazminatı ve yıllık izin ücreti için de geçerli.
• Başlangıç: Süre, tazminatın muaccel olduğu fesih tarihinde başlar. Yanıtta Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin E. 2014/15931, K. 2015/29065, 20.10.2015 tarihli kararından şu cümle alıntılandı: "…kıdem tazminatı zamanaşımına uğramamıştır. Zira o tarihte muaccel bir kıdem tazminatı da yoktur."
• Aynı konudaki diğer kararlar: Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2017/4718, K. 2018/4674, 01.03.2018 ve E. 2017/4070, K. 2018/4762, 01.03.2018.

Yanıtı okurken üç not düştük. Birincisi, 2015 tarihli karar Ek m.3'ten önce verildi; bu yüzden kararı sürenin başlangıç anı için okuyun, süre uzunluğu konusunda bir şey söylemez. İkincisi, 2018 tarihli iki kararın metnini açmadan dilekçeye koymayın; künyenin doğru olması kararın olayınıza uyduğunu göstermez.

Üçüncü notu biz ekliyoruz. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/17 uyarınca arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur. Murat Bey'i kurtaran hüküm buydu. Sözleşme 25 Ekim 2017'den önce sona ermişse İş Kanunu'na aynı Kanunla eklenen Geçici m.8'i de okuyun: eski süre işlemeye devam eder, ama kalan kısmı 5 yıldan uzunsa süre 5 yılın sonunda dolar.

Bir Hukuk AI Aracı Nasıl Test Edilir?

Bir Hukuk AI aracını test etmenin en güvenilir yolu, cevabını önceden bildiğiniz sorular sormaktır. Künyesini bildiğiniz kararlar, son yıllarda değişmiş maddeler ve bilerek hazırladığınız bir tuzak soru yeterli. Demo videosu yerine kendi dosyanızdan seçtiğiniz bu sorular aracın sınırını daha hızlı gösterir.

1. Bilinen künye: Künyesini ve içeriğini bildiğiniz üç kararı sorun. Daire, tarih ve sonuç doğru mu?
2. Tuzak künye: Var olmayan bir esas numarası verip "bu kararın özetini çıkar" deyin. İyi bir araç bulamadığını söyler; kötü bir araç özet yazar.
3. Değişen madde: İş Kanunu Ek m.3'ü ya da KVKK m.9'u sorun. Güncel metni ve geçiş hükmünü veriyor mu?
4. Olay tarihi: Aynı soruyu "sözleşme 2016'da sona erdi" diyerek tekrar sorun. Cevap değişiyor mu?
5. Dosya biçimi: Bir UDF, bir taranmış TIF ve el yazılı bir tutanak yükleyin. Hangisini okuyabiliyor, hangisinde hata yapıyor?
6. Türkçe karakter: Aynı aramayı "İhtiyati haciz" ve "ihtiyati haciz" diye yapın. Sonuç sayısı aynı mı?
7. Daire filtresi: Bir konuyu iki farklı tarih aralığında daire filtresiyle arayın ve iş bölümü değişikliğinin hesaba katılıp katılmadığına bakın.

Yedi testin hepsi için 1 saat yeter; cevapları bir tabloya yazın. İki aracı karşılaştırırken bu tablo, tanıtım sayfasındaki iddialardan çok daha fazlasını söyler. Künyelerin varlığını tek tek kontrol etmek için ücretsiz künye doğrulayıcıyı kullanabilirsiniz; uydurma kararın tipik işaretlerini de ayrı bir yazıda topladık.

Hukuk AI Neyi Yapamaz?

Hukuk AI dosyanızı okuyup taslak çıkarabilir, ama dosyanın stratejisini kuramaz. Hangi talepten vazgeçileceğine, tanığın duruşmada nasıl dinleneceğine ya da sulh teklifinin kabul edilip edilmeyeceğine siz karar verirsiniz. Mahkemeye sunulan her metnin sorumluluğu da imzayı atan avukatta kalır.

Duruşmada hâkimin beklenmedik sorusuna cevap veremez, karşı taraf vekilinin tavrını okuyamaz, müvekkilin anlatmadığı ama yüzünden okunan endişeyi fark etmez. Bunlar dosyanın sonucunu en az içtihat kadar etkiler.

Karar havuzunda olmayanı da bulamaz. Yayımlanmamış bir ilk derece kararı, karşı tarafın yeni sunduğu bir delil ya da celsede sözlü yapılan bir beyan, dosyaya işlenmedikçe aracın dünyasında yoktur. Bize göre en sağlıklı kullanım, Hukuk AI'ı titiz ama deneyimsiz bir yardımcı gibi görmek. Hızlı okur ve iyi bulur; son söz yine sizindir.

Sıkça Sorulan Sorular

Hukuk AI ile ChatGPT aynı şey mi?

Hayır. ChatGPT genel amaçlı bir sohbet botu; hukuk sorusuna da cevap verir ama cevabı belirli bir karar ve mevzuat veritabanına bağlamak zorunda değildir. Hukuk AI araçları ise bir dil modelini hukuki veritabanıyla birlikte çalıştırır ve atıflarını künyeyle verir. Genel araçların büroda nerede işe yarayıp nerede durması gerektiğini avukatlar için yapay zeka rehberinde ayrıca ele aldık.

Hukuk AI hata yapar mı?

Yapar. Veritabanına dayanmak künye uydurma riskini düşürür, ama yanlış kararı seçme, olayı yanlış okuma ya da OCR hatasını taşıma riskini ortadan kaldırmaz. Dayandığı kararı ve maddeyi gösteren bir araç kullanın ve önemli kararlarda metni açıp doğrulayın.

Hukuk AI UYAP'a bağlanabilir mi?

EvrakAI'de Profesyonel ve Hukuk Bürosu paketlerinde, avukatın bilgisayarındaki EvrakAI Köprü eklentisi Chrome ya da Edge'de avukatın kendi açtığı UYAP Avukat Portal oturumuyla çalışır. Dosyalar, evrak, taraflar ve safahat portala gelir. EvrakAI, UYAP'ın resmî ürünü değildir; hiçbir talep kendiliğinden UYAP'a gönderilmez.

Hukuk AI aracına müvekkil bilgisi girmek KVKK'ya aykırı mı?

Kendiliğinden aykırı sayılmaz. Yine de bu bir kişisel veri işleme faaliyetidir. Araç veriyi yurt dışında işliyorsa KVKK m.9'daki şartlar aranır. Sağlayıcıya verinin nerede işlendiğini ve model eğitiminde kullanılıp kullanılmadığını yazılı olarak sorun.

Hukuk AI dilekçeyi UDF olarak verebilir mi?

EvrakAI'nin dilekçe asistanı Profesyonel ve Hukuk Bürosu paketlerinde UDF, PDF ve Word çıktısı veriyor; Başlangıç paketinde PDF ve Word indirilebiliyor. Elinizdeki bir Word dosyasını UDF'ye çevirmek için Word'den UDF'ye dönüştürücüyü de kullanabilirsiniz.

Hukuk AI kullanmak için hangi paket gerekir?

EvrakAI'de AI hukuk asistanı ve anahtar kelimeyle içtihat araması Avukat Başlangıç paketinde (aylık 249 TL) var. Hibrit ve anlamsal arama, Derin Araştırma, sözleşme analizi ve UDF çıktısı Avukat Profesyonel'de (aylık 449 TL) başlıyor; Hukuk Bürosu paketi aylık 799 TL. Yıllık ödemede aylık karşılıklar 199 TL, 349 TL ve 599 TL. Baro doğrulamasından sonra kart istenmeden 14 gün deneyebilirsiniz.

Murat Bey o gün sohbet botunu suçlamadı. Bot kendisinden bekleneni yapmış, akıcı ve emin bir cevap yazmıştı. Eksik olan, cevabı bir maddeye ve gerçek bir karara bağlayan katmandı. Şimdi aynı soruyu sorarken olay tarihini yazıyor, gelen künyeyi açıyor ve maddenin geçiş hükmüne bakıyor. Üç haftalık bir süreyi bir kez kıl payı yakalamış biri için bu alışkanlık, herhangi bir araçtan daha değerli.